Kuratorskie oprowadzenie po historii Domu Księcia

  • Drukuj zawartość bieżącej strony
  • Zapisz tekst bieżącej strony do PDF
24 lipca 2019

We wtorek 23 lipca Olga Desperak i Paulina Korneluk, kuratorki wystawy „Dom Księcia – historia i konteksty”, która ma miejsce w Archiwum Państwowym przy ul. Rejtana 13, ponownie oprowadziły gości i opowiedziały ciekawe historie tej zabytkowej częstochowskiej budowli. Gości, podobnie jak poprzednio, nie brakowało.

Olga Desperak i Paulina Korneluk są doktorantkami Pracowni Badań nad Urbanistyką i Architekturą Nowoczesną w Instytucie Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego, a wystawa jest zorganizowana jako projekt finansowany z jednorazowego stypendium artystycznego Prezydenta Miasta Częstochowy. Wystawę można samodzielnie zwiedzać do końca lipca br. w każdy dzień roboczy w godzinach 7:30 do 15:00. Zostało jeszcze tylko kilka dni.

Dom Księcia powstał w latach 1912-1913, przy skrzyżowaniu ulic, które obecnie mają nazwy Al. Wolności, ul. Sobieskiego i ul. Boya-Żeleńskiego. Ich nazwy kilkakrotnie były zmieniane. Budynek miał być częścią osiedla, w którym zaprojektowano jeszcze 40 budynków mieszkalnych. Jednak faktycznie nawet sam Dom Księcia nie został zbudowany w całości wg projektu Brunona Paprockiego, a pozostałe budynki w ogóle nie powstały. Można porównać na zdjęciach wizualizację projektową i realizację faktycznie wykonaną tego obiektu.

Dlaczego akurat w Częstochowie carewicz Michał Aleksandrowicz Romanow postanowił zbudować tak okazały obiekt i planował reprezentacyjne osiedle mieszkaniowe? Ponadto w tamtych czasach, w drugiej połowie XIX w. powstała także piękna cerkiew św. Cyryla i Metodego przy Alei NMP, dziś kościół św. Jakuba, stał też okazały pomnik cara Aleksandra II przed Bazyliką Jasnogórską. Może wynikało to z tego, że Częstochowa położona była blisko zachodniej granicy imperium carskiego, na zachód rozciągały się Prusy i mogła być taką wizytówką Rosji dla przyjezdnych. W Częstochowie wówczas zaczął rozwijać się przemysł, zwłaszcza włókienniczy i to też stanowiło impuls dla takiej strategii. W rejonie Domu Księcia olbrzymi teren należał do carewicza, gdzie ciągnęły się park i ogrody, była też bocznica kolejowa, służąca jego rodzinie i jego działalności. Carewicz posiadał ponadto majątek w Ostrowach k/Blachowni, odkupiony od rodziny hrabiego von Donnersmarcka i przekazany mu przez cara. Ale niebawem wybuchła I wojna światowa i Prusacy umieścili w nim szpital dla swoich żołnierzy. Pod koniec wojny gmach przejęło Wojsko Polskie, zachowując dotychczasową funkcję szpitala do 1921 roku

Po I wojnie światowej i odzyskaniu niepodległości przez Polskę Dom Księcia został w zasobach Wojska Polskiego. Po przewrocie majowym z inicjatywy dowódcy 7 Dywizji Piechoty generała brygady Mieczysława Dąbkowskiego, zgodnie z rozkazem dziennym nr 218 Komendy Garnizonu Częstochowa z dnia 23 września 1926 roku Dom Księcia został przemianowany na Pawilon Oficerski im. Marszałka Józefa Piłsudskiego. Ulice przy przyległym skrzyżowaniu nazywały się wówczas Tadeusza Kościuszki, Jana Sobieskiego i Władysława Biegańskiego. Nowa nazwa budynku nigdy jakoś nie zapadła w pamięć mieszkańców miasta i do tej pory posługują się mianem Dom Księcia.

A Pawilon Oficerski stał się od tej pory siedzibą centrum życia wojskowego w Częstochowie. Mieszkania przeznaczone zostały dla częstochowskich oficerów. Lokowano tu też organizacje paramilitarne i społeczne jak Towarzystwo Wiedzy Wojskowej czy stowarzyszenie rodzin wojskowych oraz przedszkole dla dzieci rodzin wojskowych.

W roku 1927 powołano Fundusz Kwaterunku Wojskowego przy Ministerstwie Spraw Wojskowych, który miał budować mieszkania przeznaczone dla oficerów i żonatych podoficerów w stanie czynnym. Budynki powstawały w różnych miastach, jak Kraków, Warszawa, Wilno, Piotrków Trybunalski i oczywiście w Częstochowie. Prócz Pawilonu Oficerskiego domy z FKW powstały dwa, przy istniejących koszarach, jeden na ul. Kilińskiego a drugi przy ul. Artyleryjskiej 1. Takie domy były projektowane przez najlepszych wówczas architektów w kraju, z dobrych materiałów i prezentowały elegancki, umiarkowany styl modernistyczny nawiązujący do klasycyzmu. To na fali tego trendu oraz niechęci do śladów carskich pod koniec lat dwudziestych przebudowano Dom Księcia usuwając z niego elementy secesyjne, zdejmując kopuły i przebudowując balkony. Na początku lat trzydziestych dobudowano Kasyno Wojskowe.

Pozostając w latach międzywojennych warto wspomnieć o losach cerkwi św. Cyryla i Metodego. Wiadomo, że cerkiew ta została wybudowana na miejscu istniejącego dawniej kościółka św. Jakuba. Oczywiście po odzyskaniu niepodległości zaczęła spełniać funkcje kościoła katolickiego. Z różnych względów dopiero w latach trzydziestych podjęto decyzję o przebudowie, by jego kształt nie przypominał cerkwi i panowania caratu. Jednak opracowany projekt bryły modernistycznej, którą można zobaczyć na wystawie, wzbudzał wiele kontrowersji w związku z wpływem na walory widokowe Alei i Jasnej Góry. Problemy te na tyle odsunęły realizację, że wybuchła II wojna światowa i pomysł upadł. Patrząc na projekt – może to i lepiej.

Na zakończenie oprowadzenia kuratorki zaprosiły do zwiedzania w pozostałe do końca lipca dni robocze w godzinach od 7:30 do 15:00.

Wywiad z kuratorkami w Gazecie Wyborczej.

Zdjęcia własne autorki

ESWI

Galeria

  • Powiększ zdjęcie Olga Desperak i Paulina Korneluk

    Olga Desperak i Paulina Korneluk

  • Powiększ zdjęcie Ekspozycja

    Ekspozycja

  • Powiększ zdjęcie Wizualizacja projektu

    Wizualizacja projektu

  • Powiększ zdjęcie Wybudowany

    Wybudowany

  • Powiększ zdjęcie Przed przebudową

    Przed przebudową

  • Powiększ zdjęcie O funduszu Kwaterunku Wojskowego

    O funduszu Kwaterunku Wojskowego

  • Powiększ zdjęcie Gabloty z planami

    Gabloty z planami

  • Powiększ zdjęcie Tu o cerkwi i pomniku Piłsudskiego

    Tu o cerkwi i pomniku Piłsudskiego

  • Powiększ zdjęcie Widownia

    Widownia